Son tüketim tarihi, TETT değildir

Mutfakta basılı güne tek bir tür süre gözüyle bakılır. Son tüketim tarihi, çabuk bozulan gıdada üreticinin koyduğu güvenlik sınırıdır. Tavsiye edilen tüketim tarihi, ürünün tarif edildiği gibi saklanırsa tadını, görünüşünü ve dokusunu koruması beklenen gündür. İkisini karıştırmak, tarihi yeni geçmiş pirinci çöpe götürür; hazır salatayı da etiketin dur dediği günden sonra buzdolabında bırakır.

İki tarih, bir bakışta

	Son tüketim tarihi	Tavsiye edilen tüketim tarihi
Soru	Bunu hâlâ yemeli miyim?	Bu hâlâ en iyi halinde mi?
Sık görülenler	Süt, taze et ve balık, hazır salata, taze meyve suyu	Makarna, pirinç, un, konserve, bisküvi, kahve, donmuş sebze
Gün geçince	Etiket, yenmemesini söyler	Kalite düşebilir. Ambalajı sağlam birçok ürün durur
Neyin kaydı	O gün	Bitirmeyi düşündüğün gün, çoğu zaman basılı tarih

İpucu rakamda değil, önündeki sözdedir. Günlük dilde ikisine de son kullanma tarihi, kısaca SKT denir. Mevzuattaki adlar ayrıdır: son tüketim tarihi ve tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT). Aynı ayrım İngilizce etikette “use by” ve “best before”, Almancada “zu verbrauchen bis” ve “mindestens haltbar bis” diye durur.

Son tüketim tarihi ne işe yarar

Avrupa’da çizgi, 1169/2011 sayılı Tüzük’ün 24. maddesindedir. “Use by”, kısa sürede sağlık açısından hemen risk oluşturabilecek, çabuk bozulan gıdaya konur. Türkiye’de Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği aynı ayrımı son tüketim tarihi adıyla kullanır. Tarih, ürünün etiketteki gibi saklandığını varsayar. Sıcak arabada bekleyen süt, soğuk dolabı varsayan günü geçersiz kılmaz.

O gün geçtikten sonra koklayıp “idare eder” demek, tarihin yazıldığı kontrol değildir. Bu yazı tıbbi tavsiye değildir ve tek bir paketin güvenli olduğunu söyleyemez. Etiket, üreticinin talimatıdır. Son tüketim tarihini sütte, taze ette, balıkta ve soğukta duran hazır yemekte görürsün.

TETT ne işe yarar

Tavsiye edilen tüketim tarihi kalite içindir. O güne kadar, tarif edilen koşullarda saklanırsa ürünün tadı, kokusu, dokusu ve rengi üreticinin vaat ettiği gibi kalmalıdır. Kuru makarna, pirinç, un, domates konservesi, bisküvi, kahve ve donmuş gıdanın çoğu bu tarihi taşır.

Günün geçmesi, tek başına gıdanın güvensiz olduğu anlamına gelmez. Zirve kalitenin artık taahhüt edilmediği anlamına gelir. Ambalajı açılmamış, rafta duran pek çok ürün sonra da iyidir. Dolabı tarih değiştiği sabah boşaltmak, hâlâ yenilebilir gıdayı çöpe götürmenin kestirme yoludur. Evde kural mağaza hukukundan sadedir: yalnız takvime değil, pakete bak.

Konserve şişmişse, kapak bombeleşmişse, mühür açılmışsa ya da koku, renk veya doku belirgin biçimde değişmişse tarih ne olursa olsun kenara ayır. Bunlar paketin verdiği işarettir, teşhis değildir.

Karıştırmak neden yemek ve para götürür

İki hata da aynı alışkanlıktan gelir. Göz “tarihe” gider, önündeki sözü atlar. Kuru gıda kalite gününde çöpe gider; buzdolabının arkasındaki süt, yani gerçek güvenlik tarihi olan ürün, ilk görülmesi gereken şeydir.

Rafta tek soru yeter: bu gıda çabuk bozulduğu için mi burada, yoksa üretici kalitenin ne kadar süreceğini mi işaretlemiş? Taze protein, soğuk hazır yemek ve taze süt ürünü listede güvenlik gününü ister. Kavanoz, kuru gıda ve donmuş ürün kalite gününü ister. “Açıldıktan sonra 3 gün içinde tüketiniz” satırı üçüncü bir saattir ve çoğu zaman ilk o çalar. Ayrımın kısa hali SKT ile TETT rehberinde.

Paketi açınca saat değişir

Açmak, basılı tarihin varsaydığı yoldan çıkarır. Hava, ıslak kaşık ve aralık kalan dolap kapağı sayılır. Birçok etiket “açıldıktan sonra buzdolabında saklayın, X gün içinde tüketin” der. Bu pencere, basılı güne kalan süreden kısa olabilir. Hangisi önce geliyorsa onu izle. Açıldıktan sonraki günler, zaten daha yakın olan son tüketim tarihini uzatmaz.

Açtığın günü unutacaksan kapağa yaz. Takipte, basılı tarih ile bugün artı etiketin açıldıktan sonra tanıdığı günlerden erken olanı kaydet. Reçel ile taze sütün sayısı aynı değildir. O paketteki satırı oku.

Damga nasıl yazılır

Son tüketim tarihi belirli bir gündür. TETT, gıda uzun duruyorsa daha kaba olabilir. Aynı Avrupa kurallarında kısa ömür gün ve ay olarak, birkaç aylık ömür yalnız ay ve yıl olarak, çok uzun ömür yalnız yıl olarak yazılabilir. “Ay sonuna kadar” ifadesi, basılı ayın sonudur; ayın 1’i sabahı değildir. Tarihi girerken sana verilen son günü kullan. 1’ini yazmak, listeyi bir ay erken bağırttırır.

Etikete uyan bir rutin

1. Gıda eve gelince önce sözü, sonra rakamı oku.
2. Çabuk bozulanda son tüketim tarihini kaydet.
3. Kilerde duranda, gerçekten bitireceğin günü kaydet. Bu çoğu zaman TETT’dir; paket yenilerin arkasına kaçacaksa daha erken de olabilir.
4. En yakın tarihi dolabın önünde ve listenin üstünde tut.
5. Bitirince veya atınca işaretle ki bir sonraki alışveriş ikizini getirmesin.

Kâğıt liste rafta kalır. Tarihi telefonda tutmak, ister elle yaz ister barkodu okut ister etiketin fotoğrafını çek, sıradaki günü üste çıkarır. Fotoğraf yanlış günü okursa alanı boş bırak veya düzelt. Onayladığın gün, önemli olan gündür. Açık olanı bitirmeden yenisini almak işin öteki yarısıdır: buzdolabında israfı azaltmak.

Tarihin söylemediği şeyler

Gıdanın eve gelene kadar soğuk kaldığını söylemez, ezilmiş konserve dikişini veya yırtık poşeti onarmaz. Kendin pişirdiğin yemek, market tarihini geride bırakır. Birçok ülkenin kamu rehberi, buzdolabındaki artığı birkaç günle sınırlar; pirinç, deniz ürünü ve tezgahta bekleyen yemek için süre daha kısadır. Takip o kısa günü tutabilir.

Bebek mamasında basılı günü geçme. Pakete uy. “Tarihten sonra da çoğu zaman iyidir” cümlesi, ambalajı sağlam ve rafta duran gıda içindir. Son tüketim tarihinden önce, tarih henüz geçmemişken dondurmak gıdayı saklamanın bilinen yoludur. Buzdolabında çöz, kısa sürede kullan. Tarih geçmiş gıdayı dondurmak onu geri getirmez. Kalite gece yarısı düğmeyle kapanmaz. Yumurtada yerel tavsiye, kutunun sözünden daha sıkı olabilir. AB’de yumurta genellikle yumurtlamadan 28 gün sonraya TETT ile işaretlenir; bazı ülkeler, az pişecekse daha erken yenmesini söyler. Yaşadığın yerin rehberini izle.

Sık sorulanlar